ปฏิกิริยาของธาตุและสารประกอบของธาตุ
 ปฏิกิริยาของธาตุหมู่ IA
                ธาตุหมู่ IA หรือที่เรียกว่า โลหะแอลคาไล (Alkali metals) มีทั้งหมด 6-ธาตุ เรียงลำดับจากบนลงล่าง ดังนี้ Li, Na, K, Rb, Cs, Fr มีสมบัติของธาตุที่ควรทราบ คือ
                1. เป็นของแข็งที่อ่อน สามารถใช้มีดตัดได้ นำความร้อนและไฟฟ้าได้ดี
                2. เป็นโลหะที่มีความเป็นโลหะมากที่สุดเมื่อเปรียบเทียบกับธาตุอื่นในคาบเดียวกัน
                3. มีความหนาแน่นต่ำ ( Li , Na , K  มีความหนาแน่น้อยกว่าน้ำ )
                4. มีขนาดอะตอมใหญ่ที่สุด เมื่อเปรียบเทียบกับธาตุอื่นในคาบเดียวกัน
                5. มีค่าพลังงานไอออไนเซชันลำดับที่ 1 ( IE1 ) และค่าอิเล็กโตรเนกาติวิตี ( EN ) ต่ำ และเมื่อเปรียบเทียบกับธาตุอื่นในคาบเดียวกันจะมีค่าต่ำที่สุด แสดงว่าเสียอิเล็กตรอนได้ง่ายที่สุด
                6. เป็นโลหะที่เสียอิเล็กตรอนได้ง่ายที่สุด ( ตัวรีดิวซ์ที่ดีที่สุด ) เมื่อเปรียบเทียบกับธาตุอื่นในคาบเดียวกัน
                7. เมื่อรวมตัวกับอโลหะจะได้สารประกอบไอออนิก และมีเลขออกซิเดชัน เท่ากับ +1 เพราะให้อิเล็กตรอน 1 ตัวแก่อโลหะ
                8. เป็นโลหะที่ว่องไวในการเกิดปฏิกิริยามาก เช่น ธาตุหมู่ IA สามารถทำปฏิกิริยากับน้ำและอโลหะหลายชนิดได้
                การเกิดปฏิกิริยาของธาตุหมู่ IA จะเกิดได้ดีขึ้นจากบนลงล่าง เช่น Na ทำปฏิกิริยากับน้ำได้ช้ากว่า K และ K ทำปฏิกิริยากับน้ำได้ช้ากว่า Rb เป็นต้น เนื่องจากธาตุหมู่นี้ทำปฏิกิริยาได้ดีกับน้ำ และรุแรงจนสามารถติดไฟได้ และทำปฏิกิริยาได้แม้กระทั่งไอน้ำในอากาศ ดังนั้นจึงต้องเก็บธาตุหมู่ IA ไว้ในน้ำมัน ส่วนใหญ่เก็บไว้ในน้ำมันพาราฟิน เพราะน้ำมันพาราฟินไม่ทำปฏิกิริยากับธาตุหมู่ IA ไม่ดูดออกซิเจนในอากาศ ไม่ละลายน้ำและระเหยยากมาก
สารประกอบของธาตุหมู่ IA  เนื่องจากธาตุหมู่ IA มีความว่องไวในการเกิดปฏิกิริยา จึงไม่พบธาตุหมู่ IA ในธรรมชาติในรูปของธาตุอิสระ แต่จะพบในสภาพของโลหะไอออนในสารประกอบมากมายหลายชนิด แม้แต่ในร่างกายก็อยู่ในรูปของไอออน คือ Na+ และ K+ ธาตุหมู่ IA อยู่ในรูปของสารประกอบมากมาย เช่น LiCl , NaCl , KCl , NaNO3 , KNO3 , Na2SO4 , NaHCO3 ฯลฯ สำหรับสารประกอบของธาตุหมู่ IA ในธรรมชาติที่พบมากที่สุด คือ สารประกอบของโซเดียม เช่น เกลือโซเดียมคลอไรด์ ( NaCl ) ในน้ำทะเล และเกลือสินเธาว์ เป็นต้น และในสารประกอบของธาตุหมู่ IA ทุกชนิด ธาตุหมู่ IA จะมีเลขออกซิเดชันเท่ากับ +1
                สมบัติบางประการของสารประกอบของธาตุหมู่ IA (สารประกอบไอออนิก)
                1. เมื่อหลอมเหลวหรือละลายน้ำ สารละลายสามารถนำไฟฟ้าได้
                2. มีจุดหลอมเหลว และจุดเดือดสูง เพราะเป็นการทำลายพันธะไอออนิก
                3. ส่วนใหญ่ละลายน้ำได้ดี ยกเว้น สารประกอบคาร์บอเนต และฟอสเฟตของ Li ละลายน้ำได้น้อย
                4. สารประกอบออกไซด์ ซัลไฟต์ ไฮไดรด์ ของธาตุหมู่ IA เมื่อละลายน้ำมีสมบัติเป็นเบส ส่วนสารประกอบคลอไรด์มีสมบัติเป็นกลาง
                ประโยชน์ของธาตุหมู่ IA
                1. Cs ใช้ทำโฟโตเซลล์ที่เปลี่ยนสัญญาณแสงไปเป็นสัญญาณไฟฟ้า เพราะ Cs เมื่อถูกแสงสามารถเสียอิเล็กตรอนได้ง่ายกว่าโลหะตัวอื่น ๆ
                2. Na และ K ทำหน้าที่ถ่ายเทความร้อนจากเครื่องปฏิกรณ์ปรมาณู เพราะ Na และ K นำไฟฟ้าและความร้อนได้ดี และราคาไม่แพง
                3. Na ใช้บรรจุในท่อโพลิเอทอลีน สำหรับใช้แทนสายเคเบิลอะลูมิเนียมหรือทองแดง ทั้งนี้เพราะ Na มีน้ำหนักเบากว่า ราคาถูกกว่า และมีประสิทธิภาพดีกว่า
                4. Li และ Na ใช้ในการเตรียมสารอินทรีย์หลายชนิด เช่น Pb(C2H5)4 (เตตระเอทิลเลด) ซึ่งใช้ผสมในน้ำมันซุปเปอร์ เพื่อช่วยในการเผาไหม้ ป้องกันการน็อคของเครื่องยนต์ เตรียมจาก C2H5Cl (เอทิลคลอไรด์) ทำปฏิกิริยากับโลหะผสมระหว่าง Na กับ Pb
                5. Na ใช้ในการเตรียม Na2O2 (โซเดียมเปอร์ออกไซด์) ซึ่งใช้ทำสารฟอกสี
                6. Na+ ส่วนใหญ่อยู่ในของเหลวที่ล้อมรอบเซลล์ และ K+ ส่วนใหญ่อยู่ภายในเซลล์ของร่างกาย ช่วยในการควบคุมความดันออสโมซิสของของเหลวภายในร่างกาย และมีหน้าที่อื่น ๆ อีก เช่น ช่วยในการทำงานของกล้ามเนื้อ เป็นต้น
                7. สารประกอบของธาตุหมู่ IA บางชนิดใช้ปรุงแต่งอาหาร ใช้ถนอมอาหารได้ คือ NaCl
                8. ใช้ในการทำโลหะผสม
                4.2.2 ปฏิกิริยาของธาตุหมู่ IIA
                ธาตุหมู่ IIA หรือที่เรียกว่า โลหะแอลคาไลเอิร์ท (Alkaline earth metals) มีทั้งหมด 6 ธาตุ เรียงลำดับจากบนลงล่าง ดังนี้ Be, Mg, Ca, Sr, Ra มีสมบัติของธาตุ คือ
                1. เป็นของแข็ง และมีความแข็งมากกว่าธาตุแอลคาไล เพราะมีความหนาแน่นมากกว่า
                2. เป็นโลหะ แต่มีความเป็นโลหะน้อยกว่าธาตุ IA ในคาบเดียวกัน
                3. มีค่าพลังงานไอออไนเซชันลำดับที่ 1 ค่าอิเล็กโตรเนกาติวิตี และค่าสัมพรรคภาพอิเล็กตรอน ต่ำ แต่สูงกว่าธาตุหมู่ IA ในคาบเดียวกัน
                4. นำความร้อนและไฟฟ้าได้ดี แต่ไม่เท่ากับธาตุหมู่ IA ในคาบเดียวกัน
                5. มีจุดหลอมเหลวและจุดเดือดสูงกว่าธาตุหมู่ IA ในคาบเดียวกัน เพราะมีพันธะโลหะที่แข็งแรงกว่า
                6. เสียอิเล็กตรอนได้ง่ายทั้งในสภาวะก๊าซและมนสารละลาย แต่ไม่ดีกับธาตุหมู่ IA ในคาบเดียวกัน
                7. เมื่อรวมตัวกับอโลหะได้สารประกอบไอออนิก มีเลขออกซิเดชันเท่ากับ +2  เพราะเสียอิเล็กตรอน 2 ตัว ให้กับอโลหะ
                8. เป็นธาตุที่ว่องไวในปฏิกิริยาและมีความว่องไวเพิ่มมากขึ้นเมื่อเลขอะตอมเพิ่มมากขึ้น จึงทำปฏิกิริยากับน้ำและสารอื่น ๆ ได้
                สารประกอบของธาตุหมู่ IIA
                ธาตุหมู่ IIA สามารถรวมตัวกับอโลหะเกิดสารประกอบมากมายหลายชนิด เพราะธาตุ IIA เป็นธาตุที่ว่องไวในการทำปฏิกิริยา แม้แต่ก็ยังพบธาตุหมู่ IIA ในรูปสารประกอบ ไม่พบในรูปชองธาตุอิสระ ตัวอย่างสารประกอบของธาตุหมู่ IIA เช่น CaCO3 , MgCl2, MgCO3, BaSO4, MgO, Ca(NO3)2, CaS, CaHPO4 เป็นต้น สารประกอบของธาตุหมู่ IIA ทุกชนิด ธาตุหมู่ IIA จะมีเลขออกซิเดชันเท่ากับ +2 เสมอ
                สมบัติบางประการของสารประกอบของธาตุหมู่ IIA ( สารประกอบไอออนิก )
                1. สารประกอบของธาตุหมู่ IIA เป็นสารประกอบไอออนิก ยกเว้นสารประกอบของ Be เป็นสารประกอบโคเวเลนต์ เพราะ Be มีค่า EN ค่อนข้างสูง จึงเสียอิเล็กตรอนได้ยากกว่าธาตุอื่นในหมู่เดียวกัน
                2. มีจุดหลอมเหลวและจุดเดือดสูง
                3. เมื่อหลอมเหลวหรือละลายน้ำ สามารถนำไฟฟ้าได้
                4. สารประกอบที่เกิดจากการรวมตัวกับไอออนที่มีประจุ -1 ส่วนใหญ่ละลายน้ำได้ดี ส่วนสารประกอบที่เกิดจากการรวมตัวกับไอออนที่มีประจุ -2 หรือ-3 จะไม่ละลายน้ำ ยกเว้น MgSO4 ละลายน้ำได้ดี
                ประโยชน์ของธาตุหมู่ IIA
                1. โลหะผสมระหว่าง Mg กับ Al ใช้ทำส่วนประกอบของเครื่องบิน เพราะมีน้ำหนักเบา
                2. Mg ใช้ทำไส้หลอดไฟแฟลตสำหรับถ่ายรูป เพราะเมื่อลุกไหม้ให้แสงสว่างมาก
                3. Ca และ Mg ใช้เป็นตัวรีดิวซ์ในการเตรียมโลหะบริสุทธิ์ เช่น การเตรียม Ti
                4. โลหะผสมระหว่าง Be กับ Cu ใช้ทำส่วนประกอบของเรือเดินทะเล เพราะมีความทนทานต่อน้ำทะเล
                5. สารประกอบของโลหะหมู่ IIA ใช้ประโยชน์ได้มากมาย เช่น CaSO4 ใช้ทำแผ่นวัสดุกันความร้อนที่เรียกว่า ยิปซัมบอร์ด Sr(NO3)2  SrCO3 ใช้ทำพลุและดอกไม้เพลิงสีแดง Ba(NO3)2 ใช้ทำพลุและดอกไม้เพลิงสีเขียว MgOH ใช้เป็นส่วนผสมของยาสีฟันและใช้เป็นยาลดกรดในกระเพาะอาหาร เป็นต้น

 ปฏิกิริยาของธาตุหมู่ VIIA
ธาตุหมู่ VIIA หรือที่เรียกว่า ธาตุแฮโลเจน (Halogen) มีทั้งหมด 5ธาตุ เรียงลำดับจากบนลงล่าง ดังนี้ F, Cl, Br, I, At มีสมบัติของธาตุที่ควรทราบ คือ
   1. มีทั้ง 3 สถานะ คือ F เป็นก๊าซสีเหลือง Cl เป็นก๊าซสีเหลืองแกมเขียว Br เป็นของเหลวสีน้ำตาลแดง I เป็นของแข็งสีม่วงดำ เมื่อเป็นไอมีสีม่วง และ At เป็นของแข็ง แต่ไม่มีในธรรมชาติ เป็นกัมมันตรังสีที่สังเคราะห์ขึ้น สีของแฮโลเจนจะเข้มขึ้นจากบนลงล่าง
   2. ธาตุแฮโลเจนเป็นพิษทุกชนิด F มีพิษมากที่สุด
   3. โมเลกุลประกอบด้วย 2 อะตอม คือ F2 Cl2 Br2 I2
   4. เป็นอโลหะ ไม่นำไฟฟ้า
   5. มีจุดหลอมเหลว จุดเดือดต่ำ (ทำลายแรงลอนดอนประเภทแรงแวนเดอร์วาลส์)
   6. มีค่าพลังงานไอออไนเซชันค่าอิเล็กโตรเนกาติวิตี ( EN ) และสัมพรรคภาพอิเล็กตรอนสูง และเมื่อเปรียบเทียบกับธาตุอื่นในคาบเดียวกันจะมีค่าสูงที่สุด
   7. ละลายน้ำได้น้อย ( At ไม่ละลายน้ำ ) F เมื่อละลายน้ำจะทำปฏิกิริยากับน้ำ ได้ O2
   8. ละลายได้ดีในตัวทำละลายอินทรีย์ที่ไม่มีขั้ว เช่น CS2 CCl4 ในตัวทำละลายเหล่านี้ I จะมีสีม่วง สารละลายของ Br มีสีส้ม และสารละลายของ Cl ไม่มีสี  แต่ถ้าละลายในเอทานอล จะได้สารละลายสีน้ำตาล (โดยเฉพาะ I )
   9. มีเลขออกซิเดชันได้หลายค่า เพราะมีเวเลนซ์อิเล็กตรอนมาก จึงรวมตัวกับธาตุอื่นได้หลายอัตราส่วน
   10. ความว่องไวในการทำปฏิกิริยาลดลงจากบนลงล่างในหมู่เดียวกัน F มีความว่องไวมากที่สุด
   11. I ทำปฏิกิริยากับน้ำแป้งได้สารละลายสีน้ำเงินเข้ม เกิดจากโมเลกุลของ I ถูกดูดซับเข้าไปในโครงสร้างของแป้ง ( ในห่วงโซ่ของกลูโคส )
   12. ธาตุแฮโลเจนตัวบนสามารถทำปฏิกิริยากับไอออนของแฮโลเจนตัวล่างในสารประกอบแฮไลด์ได้ โดย F2 สามารถทำปฏิกิริยากับ Cl- Br- I- ได้ ส่วน Cl2 สามรถทำปฏิกิริยากับ Br-  I- ได้ และ Br2 สามารถทำปฏิกิริยากับ I- ได้
   13. F สามารถทำปฏิกิริยากับ H แล้วเกิดระเบิดได้ในที่มืด Cl สามารถเกิดปฏิกิริยาได้ในที่มีแสงสว่าง Br ทำปฏิกิริยากับ H ได้เมื่อมี Pt ช่วยเร่งปฏิกิริยาที่ 200?C และปฏิกิริยาระหว่าง I กับ H เป็นปฏิกิริยาที่ผันกลับได้
สารประกอบของธาตุหมู่ VIIA  เนื่องจากธาตุหมู่ VIIA เป็นธาตุที่รับอิเล็กตรอนได้ง่าย จึงสามรถรวมตัวกับโลหะหรืออโลหะเกิดเป็นสารประกอบมากมายหลายชนิด
สมบัติบางประการของสารประกอบของธาตุหมู่ VIIA
   1. สามารถเกิดได้ทั้งสารประกอบไอออนิกและสารประกอบโคเวเลนต์ คือ ถ้ารวมตัวกับโลหะจะเกิดเป็นสารประกอบไอออนิก แต่ถ้ารวมตัวกับอโลหะก็จะเกิดเป็นสารประกอบโคเวเลนต์
   2. เกิดเป็นสารประกอบที่มีเลขออกซิเดชันได้หลายค่า เช่น ในสารประกอบ KClO , KClO2 , KClO3 , KClO4 นั้น Cl มีเลขออกซิเดชันเท่ากับ +1 ,+3 ,+5 ,+7 ตามลำดับ
   3. สารประกอบออกไซด์และซัลไฟต์ เมื่อละลายจะมีสมบัติเป็นกรด
ประโยชน์ของธาตุหมู่ VIIA
   1. F2 ใช้เตรียมสารประกอบฟลูออโรคาร์บอน เช่น ฟรีออน ได้แก่ ฟรีออน-12 ( CCl2F )  ฟรีออน-21 ( CHCl2F ) ฟรีออน-142 ( CH3CClF2 )   ซึ่งมีความสำคัญและใช้มากในเครื่องทำความเย็น   F2CCF2 ( เทฟลอน ) เป็นพลาสติกที่มีความเสถียร ทนความร้อน ผิวลื่น นิยมใช้เคลือบภาชนะต่าง ๆ นอกจากนั้นสารประกอบของฟลูออรีนในรูปของฟลูออไรด์ ใช้ผสมในน้ำดื่มและยาสีฟัน เพื่อป้องกันฟันผุ
   2. Cl2 ใช้ประโยชน์ในการเตรียมสารประกอบต่าง ๆ เช่น น้ำยาซักแห้ง พลาสติกพีวีซี ( โพลีไวนิลคลอไรด์, (-H2CCHCl-)n ผงฟอกขาว DDT ผงชูรส เป็นต้น ใช้ฆ่าเชื้อโรคในน้ำประปา และสารประกอบของคลอรีน เช่น CCl4 ใช้เป็นตัวทำละลาย
   3. Br2 ใช้เตรียมสารประกอบเอทิลีนไดโบรไมด์ หรือไดโบรมีนอีเทน ( C2H4Br2 ) ใช้สำหรับเติมในน้ำมันเพื่อปรับปรุงคุณภาพของน้ำมันให้ดีขึ้น ( เป็นสารป้องกันการน็อคของเครื่องยนต์ ) นอกจากนั้น ยังใช้ทำสีย้อมผ้า ฟิล์มถ่ายรูป กระดาษพิมพ์ เป็นต้น
   4. I2 ใช้ป้องกันโรคคอพอก